Şema Terapisi

Şema Terapisi Nedir ?

Bazen kişi yaşadığı güçlüğün farkındadır; hatta neden böyle davrandığını zihinsel olarak açıklayabilir. Buna rağmen aynı ilişkisel döngüler, korkular ve tepkiler tekrar eder. Şema Terapi, yalnızca bugün ortaya çıkan belirtiye değil, bu belirtinin arkasında bulunan duygusal ihtiyaçlara, yerleşik inançlara ve başa çıkma biçimlerine odaklanır.

Özetle Şema Terapisi ; Bilişsel Davranışçı Terapi temellerini bağlanma, gelişimsel yaşantılar, duygu odaklı ve yaşantısal çalışmalarla birleştiren bütünlüklü bir psikoterapi yaklaşımıdır. Özellikle uzun süredir devam eden ve farklı yaşam alanlarında tekrar eden örüntüleri anlamaya çalışır.

Şemaları yalnızca “çocuklukta oluşan düşünceler” diye anlatmak eksik kalır. Daha doğru çerçeve: Şemalar; kişinin kendisi, diğer insanlar ve ilişkiler hakkındaki duygu, düşünce, bedensel tepki ve anılardan oluşan yerleşik örüntülerdir. Mizaç özellikleri, erken dönem ilişkiler ve karşılanmayan temel duygusal ihtiyaçların etkileşimiyle gelişebilirler şeklinde olarak ele alınmalıdır.

Şema Terapiyle hangi alanlarda çalışıyorum?

İlişki ve bağlanma örüntüleri

• Terk edilme ve yalnız kalma korkusu
• Partnerin sevgisini sürekli sınama
• Güvenmekte zorlanma ve aldatılma beklentisi
• Duygusal olarak erişilemeyen kişilere yönelme
• Yakınlık arttığında geri çekilme
• Ayrılık sonrasında yoğun değersizlik veya çaresizlik yaşama
• İlişkilerde aynı çatışmaların tekrarlanması

Değersizlik, utanç ve yetersizlik

• Kendini başkalarından eksik görme
• Gerçek hâliyle tanınırsa reddedileceğini düşünme
• Eleştiriye karşı yoğun hassasiyet
• Başarılarını küçümseme
• Sürekli onay ve kabul arama
• Kendini başkalarıyla karşılaştırma

Fedakârlık, boyun eğme ve sınır koyma güçlüğü

• İhtiyaçlarını dile getirememe
• “Hayır” dediğinde suçluluk hissetme
• Çatışma çıkmaması için sürekli geri çekilme
• Başkalarının yükünü aşırı biçimde üstlenme
• Kendi ihtiyaçlarını fark etmekte zorlanma
• Biriken öfkeyi ani patlamalarla gösterme

Mükemmeliyetçilik ve cezalandırıcı iç ses

• Hata yapmaya tahammül edememe
• Dinlenirken suçluluk duyma
• Kendini sürekli daha fazlasını yapmaya zorlama
• Başarısızlık ihtimali nedeniyle erteleme
• Küçük hatalarda kendine ağır sözler söyleme
• Başarıya rağmen yeterli hissetmeme

Kaçınma ve duygulardan uzaklaşma

• Sorunları düşünmemek için aşırı çalışma
• Erteleme, geri çekilme veya ilişkiden uzaklaşma
• Duyguları bastırma
• Yardım istememe
• Hayal kırıklığı yaşamamak için bağ kurmama
• Kısa süre rahatlatan ancak sorunu sürdüren davranışlara yönelme

Kaygı, duygudurum ve travmatik yaşantıların etkileri

Şema Terapi; kaygı, çökkünlük, yoğun öz eleştiri veya travma sonrasında yaşanan güçlükler uzun süredir devam eden şemalarla bağlantılı olduğunda formülasyonun bir parçası olarak kullanılabilir. Ancak “Şema Terapi bütün kaygı veya travma sorunlarını tedavi eder” gibi kapsamı aşan bir iddia kullanılmamalıdır.

Bilimsel kanıtlar özellikle kişilik bozuklukları ve uzun süreli karmaşık örüntüler alanında daha güçlüdür; her psikolojik güçlük için eşit düzeyde kanıt bulunduğu söylenemez

Seanslarda Şema Terapi nasıl uygulanır?

Değerlendirme ve formülasyon

Öncelikle kişinin güncel sorunları, yaşam öyküsü, önemli ilişkileri, karşılanmayan ihtiyaçları, tetikleyicileri ve başa çıkma biçimleri değerlendirilir. Gerekli olduğunda şema ve mod ölçeklerinden yararlanılabilir; ancak ölçekler tek başına tanı veya terapi planı belirlemez.
Sonrasında kişiye özgü bir şema formülasyonu hazırlanır:

Tetikleyici → etkinleşen şema → duygu ve beden tepkisi → başa çıkma davranışı → kısa vadeli sonuç → örüntünün uzun vadede güçlenmesi

Mod haritası oluşturma

Kişinin farklı zamanlarda öne çıkan tarafları birlikte belirlenir:
İncinmiş veya korkmuş taraf

• Öfkeli taraf
• Teslim olan taraf
• Duygulardan uzaklaşan koruyucu taraf
• Aşırı kontrol eden taraf
• Cezalandırıcı veya talepkâr iç ses
• İhtiyaçları fark eden ve dengeli karar verebilen Sağlıklı Yetişkin tarafı

Amaç kişiyi etiketlemek değil, hangi durumda hangi tarafın yönetimi devraldığını anlamaktır.

Terapi yaklaşımı yalnızca başvurulan sorunun adına göre değil; güçlüğün nasıl geliştiği, bugün nasıl sürdüğü ve kişinin ihtiyaçları değerlendirilerek belirlenir. Bazı süreçlerde BDT, Şema Terapi ve EMDR tekniklerinden birbirini tamamlayacak biçimde yararlanılabilir.